Doçent Nasıl Olunur? Tüm Bilinmesi Gerekenler

serkan
serkan 14.04.2022
Güncellendi 14/04/2022
Doçent Nasıl Olunur
Doçent Nasıl Olunur

ODTÜ Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kürşat Çağıltay, Doçent Nasıl Olunur ve Olunması Gerektiğini Bir Yazısında Değerlendirdi. Akademik Personel sitemiz için nasıl doçent olunur, doçent olmanın etik sorumlulukarını ve doçent olma şartlarını ele aldığı yazısını sizler için derledik…

- Reklam -

Doçent Nasıl Olunur?

Profesörlük pozisyonuna ulaşıldığında önünüze gelen görevlerden birisi de Doçentlik pozisyonuna başvuran adayların dosyalarının değerlendirilmesidir. Bu değerlendirme sürecinin Türkiye’deki tek tipçi üniversite sistemi nedeni ile bol miktarda sorunlarının olduğu biliniyor.

Ayrıca, Doçentlik jurilerinin oluşturulması ve jurilerin çalışması da kişiler arasındaki farklılıklar nedeni ile farklı sonuçların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Az sayıda/yetersiz akademik etkinliği olan bir aday Doçentlik sürecinde başarılı bulunabilirken, farklı bir juride öbür adaydan daha kuvvetli bir dosyaya sahip aday başarısız bulunabilmektedir.

Türkiye’de Doçent Olmak

Ayrıca, juri üyelerinin dosya değerlendirme kriterleri belli olmadığı için juri üyesinin objektifliği yani farklı adaylara farklı değerlendirmeler yapıp yapmadığı da bilinmemektedir. Daha da vahim bazı durumlarda, bağımsız değerlendirme yapılması gereken dosyaların değerlendirmesi sürecinde juri üyelerinin birbirlerine kulis yapması, hatta bir üyenin yazdığı raporu diğer üyeye göndermesi ve benzer rapor yazmasını istemesi şeklinde olayların olduğu da bilinmektedir. Dosyaların değerlendirme işlemi zaman aldığı için bu değerlendirme işleminin çoğu ya da bir kısmının asistanlara yaptırıldığı da akademik dünyada zaman zaman dile getirilmektedir.

- Reklam -

Doçentlik değerlendirme sürecinin etik değerlere bağlı kalarak, adayın kişisel özelliklerine ya da onu tanıyan kişilerin yönlendirmelerine bağlı kalmadan sadece akademik kıstaslarla değerlendirmesinin önemine inandığım için, bir kaç Doçentlik dosyası değerlendirmesi sonrasında kendi kişisel kriterlerimi herkesle paylaşmak ihtiyacı duydum.

Doçent Nedir?

Doçentlik akademik hayatın önemli bir basamağıdır. Normalde bu aşama bir akademisyenin kendisini pek çok yönden geliştirdiğini, bağımsız çalışmayı, araştırma yönlendirmeyi başardığını ve çalışmalarının bir etki yaptığını/yapacağını gösterdiği noktadır. Gelişmiş ülkelerde araştırma ve eğitim ağırlıklı üniversite farkı bulunmakta ve doçentlik değerlendirmeleri Türkiye’deki gibi tek tipçi değil, adayın bulunduğu duruma (araştırma ya da öğretim ağırlıklı olmak) ve kuruma göre yapılmaktadır.

Ağırlıklı olarak araştırma yapan bir akademisyen ve ağırlıklı olarak öğretim yapan bir akademisyen arasında değerlendirme kriterlerinde farklılık olmaktadır. Ancak, ülkemiz için bu tür bir ayrım bulunmaması nedeni ile doçentlik payeleri herkes için aynı tür pozisyon durumuna indirgenmiştir. Bu nedenle, ne yazık ki her Doçentlik adayı aynı kriterler ile değerlendirilmektedir. İleride bu konuda gerekli değişikliklerin yapılması gerekmektedir.

Yukarıda belirtilen mevcut şartlar altında genel kriterlere göre adayın özelikle göstermesi gereken performanslar şunlardır;

- Reklam -

1. Güçlü bir araştırma yayın kayıdının bulunması,
2. Akademik etkiye sahip olması,
3. Araştırma projeleri (grant funding) yürütebilmesi,
4. Öğretim faaliyetlerinde bulunması,
5. Araştırmacı/çırak yetiştirebilmesi,
6. Topluma hizmet edebilmesi gerekmektedir.

Bazı özel koşullarda, adayın bir alanda zayıf olması durumunda bu açığını diğer alandaki ekstra çıktılar ile kapatması beklenmektedir. Bu bağlamda, tarafıma değerlendirmek için yollanan Doçentlik dosyalarını değerlendirirken aşağıda bulunan kriterlerden yararlanacağım unutulmamalıdır.

1. Güçlü bir araştırma yayın kayıdı

1.1. Uluslararası hakemli dergi makaleleri:

Bu madde en önemli değerlendirme kriterlerindendir. Doçentlik payesine başvuran adayın bireysel ya da ekip ile etkili akademik çalışma yaptığının en temel delili bu başlık altında sunulan makalelerdir. Uluslararası hakemli dergi makaleleri adayı tanıma şansı hemen hiç olmayan, yurtdışındaki hakemlerin değerlendirmesi sonucunda kabul edildikleri için ayrı bir öneme sahiptir.

- Reklam -

Ancak, burada önemli bir nüans bulunmaktadır. Ülke içinde yayınlanan dergilerimiz uluslararası indekslere girmiş ulusal dergilerdir. Dolayısı ile adayların SSCI, SCI ve diğer indekslerinde taranan Türkiye kaynaklı dergi makaleleri Ulusal dergi yayını grubunda değerlendirilmektedir (Diğer bilim alanlarında istisnai durumlar belki söz konusu olabilir, ancak eğitim alanında halen bu durum geçerlidir).

Bu konu ile ilgili diğer önemli husus, her indeksli derginin de etkili dergi olarak kabul edilmemesidir. Buradaki en önemli kriterlerden birisi ücret karşılığı yayın yapılan dergilerden kaçınılması ve etki faktörü yüksek dergilerin tercih edilmesidir. Dosya incelemesi esnasında her dergi tek tek değerlendirilmekte, yayın ve hakem kurulları incelenmekte ve dergide yapılan diğer yayınlar da dergi yayın kalitesinin anlaşılması için değerlendirmeye alınmaktadır.

1.2. Uluslararası bilimsel toplantılarda sunulan ve bildiri kitabında (Prooceedings) basılan bildiriler

Akademik hayatın ve dolayısı ile Doçentlik pozisyonunun olmazsa olmazlarından birisi, yapılan çalışmaların uluslararası platformda alanın önde gelen ve bilinen toplantılarında sunulmasıdır. Adayın Doçentlik başvurusu öncesi yeteri sayıda bu tür konferanslara katılmış ve çalışmalarını paylaşmış olması beklenmektedir. Bu başlık için önemli hususlardan birisi yurtiçinde yapılan ama isminde uluslararası ibaresi olduğu için bu başlık altına konulan bildirilerin bu başlık altında kabul edilmeyeceğidir.

- Reklam -

Bunlar, uluslararası katılımlı ulusal toplantılardır. Dolayısı ile uluslararası bilimsel toplantı başlığı altında değerlendirilemezler. Keza, yurt içi gruplar tarafından yurtdışında gerçekleştirilen toplantılar da benzer şekilde değerlendirilecektir.

Uluslararası bilimsel toplantılara katılım konusunda akademisyenlerin ciddi bir ön inceleme yapması önerilmektedir. Son yıllarda bazı akademik toplantıların amacı dışında düzenlendiği bilinmektedir. Bu tür toplantılardan özellikle kaçınılmalı, başvurulan alanın önde gelen araştırmacılarının katıldığı toplantılar tercih edilmelidir.

Güncel bildiri örnekleri ve kapsamlı bilgi edinmek için Bildiri Nedir? Bildiri Nasıl Yazılır? yazımızı sizin için tavsiye ediyoruz.

- Reklam -

1.3.Yazılan uluslararası kitaplar, kitaplardaki bölümler

Doçentlik başvuru koşulları puan listesinde yer alan uluslararası kitap tanımında “Tanınmış uluslararası yayınevleri tarafından yayınlanmış” ibaresi yer almaktadır. Yurtdışında yüzbinlerce yayınevi bulunması nedeni ile sadece belli bir akademik saygınlığa sahip yayınevleri tarafından yayınlanan kitaplar ya da kitap bölümleri değerlendirmeye alınmaktadır. Yüksek lisans ve doktora tezlerini ciltleyip kitap olarak pazarlayan bazı yayınevleri son yıllarda ortaya çıkmıştır. Bu tür girişimlerden de uzak durulması gerekmektedir.

1.4.Yazılan ulusal kitaplar, kitaplardaki bölümler

Türkçe kitap/kitap bölümü yazmak ve bu yolla alana önemli katkı olarak değerlendirilmektedir. Dolayısı ile adayın bu tür yayınlarının bulunması olumlu olarak değerlendirilmektedir.

1.5.Ulusal Hakemli Dergilerde Yayımlanan Makaleler

Yukarıda da belirtildiği gibi uluslararası indekslere (SSCI de dahil) girmiş ulusal dergiler bu başlık altında değerlendirilmektedir. Ulusal dergilerde yapılan yayınlar sadece nicelik olarak değil nitelik olarak da irdelenmektedir. Hakem değerlendirme sürecinin sağlıklı işlediğine dair bilgilerin dergide bulunmasına değerlendirme esnasında dikkat edilmektedir.

- Reklam -

1.6.Ulusal bilimsel toplantılarda sunulan ve bildiri kitaplarında basılan bildiriler

Yurtiçinde ya da yurtiçindeki grupların yurtdışında gerçekleştirdiği toplantılar bu kapsamda değerlendirilmektedir. Yukarıda belirtildiği gibi toplantının adında uluslararası ibaresi olması konferansı uluslararası bir etkinlik yapmamaktadır. Ulusal toplantılarda da bildiri değerlendirme sürecinin sağlıklı işleyip işlemediği değerlendirme esnasında dikkate alınmaktadır.

2. Akademik Etki

Adayın yaptığı çalışmaların sayısı kadar yarattığı etki de önemlidir. Bu nedenle yapılan yayınların ve diğer akademik çalışmaların yarattığı etki de değerlendirme faktörü olarak ele alınacaktır. Diğer araştırmacılarca çalışmalara yapılan atıflar ve adayın ilgili akademik veri tabanlarındaki görünürlüğü de değerlendirme kapsamında dikkate alınmaktadır.

Araştırmalarınıza yapılan atıfları incelemek için Google Akademik ile Atıf Tarama Nasıl Yapılır? yazımıza göz atabilirsiniz.

- Reklam -

3. Araştırma Projeleri

Bir akademisyenin gerçekleştirmesi gereken önemli etkinliklerden birisi de fonlu ulusal ve uluslararası araştırma projeleridir. Özellikle son yıllarda TÜBİTAK tarafından sağlanan desteklerin çeşidinin ve miktarının çok artması geçmişte yaşanan sorunları ortadan kaldırmıştır. Diğer yandan Avrupa Birliği tarafından sağlanan fonlar da (Leonardo, FP7, vb.) araştırmacılar için önemli imkanlardır. Yayın etkinliği ile doğrudan bağlantılı olan bu başlık yine adayların dosyasında değerlendirme için aranan bir maddedir. Projeler sonunda ortaya çıkan çıktılar da (patent vb.) değerlendirilecktir.

Kurum içi araştırma imkanı olarak sunulan Bilimsel Araştırma Projeleri türü kaynakların araştırma bağlantısının ne kadar güçlü olduğuna yönelik veri aranacaktır. BAP projesi çıktılarının yayına dönüşüp dönüşmediği değerlendirme kapsamında irdelenmektedir.

4. Öğretim Faaliyetleri

Akademik çalışmanın olmazsa olmazlarından olan ders verme etkinliği de önemli değerlendirme kriterleri arasındadır. Adayın öğretim geçmişi ve özellikle alanla ilgili verdiği lisans ve lisansüstü dersler irdelenmektedir.

- Reklam -

5. Araştırmacı Yetiştirmesi

Doçentlik süreci hem bağımsız araştırma yapma hem de araştırma yaptırma etkinliklerini kapsamalıdır. Araştırma yapmak kadar, bilgi ve becerilerin alttan gelen nesle aktarılması da önemlidir. Tez yönetmek, eş danışman olmak ya da tez jürilerinde yer almak Doçentlik değerlendirmeleri kriterleri arasında önemli bir yere sahiptir.

Ancak, bazı kurumların lisansüstü programlarının bulunmaması sebebi ile adayın tez yönetme imkanı olmayabilir. Bu tür durumlarda diğer kurumlarda yürütülen tezlerde eş danışmanlık ya da tez jüri üyeliği deneyimi aranacaktır. Bunlarında da olmaması durumunda adayın bu açığını diğer alandaki ekstra çıktılar ile kapatması beklenmektedir.

İlginizi çekebileceğini düşündüğümüz Doktora Nedir? PhD Nedir? yazımıza da göz atmanızı tavsiye ediyoruz.

- Reklam -

6. Topluma Hizmet/Servis

Bilimsel ve öğretim etkinliklerin yanı sıra bir akademisyenin servis etkinliği yani kurumun çalışmalarına verdiği destek de olumlu değerlendirilmektedir. İdari görev yapmamış olan adayların buna alternatif, topluma hizmet türü uygulamalarda yer almış olması da servis kapsamında değerlendirilmektedir.

Etik Hususlar

Akademik performans ve üretkenliğin yanı sıra temel etik kurallara uygunluk yukarıdaki tüm maddeleri kapsayan bir husustur. Adayın sunduğu dosyada etik kurallara aykırı durumların olmaması gerekmektedir. Örneğin, aday bir akademik dergi ya da konferans kurulları içinde yer alıyorsa buradaki yayınlarını etik olarak doçentlik değerlendirmesinde sunmaması gerekir. Ya da tezinde/yayınlarında diğer araştırmacıların yayınlarına eksik referansta bulunmak, daha da kötüsü bulunmamak ciddi etik sorunlar arasında yer alır.

- Reklam -

Yazıyı Paylaş
37 yorum
  • evet doçentlik kriterleri düzenlenmeli. şunlar olabilir

    1- tüm akademik süre boyunca yapılan bilimsel çalışmaların dikkate alınması
    2- YDS gibi yabancı dil sınavları, doçentlik sınavı, jüri kaldırılmalı
    3- kayırmacılığı engellemek için;sınavların yerine uluslararası indekse giren dergilerde kendisinden ünvanı yüksek yazarlarla özellikle danışman hocası olmadan en az üç yayın yapmak. tabiki dergiler parasız olmalı
    4- uluslararası kitap veya kitap içi bölüm yazarlığı varsa yabancı dili vardır anlamına gelebilir.
    5- patent, bilimsel buluşu haricinde belli bir yıl (en az 10 yıl ) akademik çalışma yapmış olmalı.

  • Doçentlik kriterleri yeniden gözden geçmeli. Başvuru kriteleri bazı bölümlerde 1 bazı bölümlerde ise 3 yurtdışı SCI yayına bağlı. Günümüz şartlarında bu kriterler çok düşük. Yayın kriterleri yükseltilmeli, öte yandan sözlü sınavlarda jurilerin keyfi kriter geliştirmesi engellenmeli.

  • arş gör memur nicknameli arkadaşımın dediklerinin benzerine ne tuhaftır ki ben de yaşadım , basit bir kadrosuz yüksek lisans öğrencisi olmama rağmen….Maalesef, benim gibi yolun çok başında olan insanlara bu tarz diretmelerle, bilim yapılacağına; kulis yapma, temizlik yaptırma, ayak işçiliğinin yanı sıra bir de üstüne bayan hoca kompleksleri ”yok topuklu giyme benden uzun görünüyorsun yada niye bu kadar güzel giyindin, hoca mısın” vb. Bu tarz söylemleri olan ezikler sizlere sesleniyorum, üniversite hocası etiketiyle saygı duyulduğunu düşünen zavallılarsınız…Acıyorum sizlere, ilkokul mezunu insanların bile sizlerden bin kat daha fazla özgüveni vardır…..

  • 2 yıldır araştırma görevlisiyim. Çok idealisttim. Torpilsiz olsun dedim ve hiç alakam olmayan bir şehre gittim. Kendimi geliştiririm hem yeni bir şehir gözlem fırsatı olur dedim. Hem iş doğası gereği araştırma istiyor yani başka bir iş var mıdır sana en sevdiğin şey olan okuma ve araştırma sebebiyle para ödeyecek? Araştırmaların için mesain olan bunun için ekstra zaman yaratman gerekmeyen… Şimdi nasıl biliyormusunuz? Fakülte ve bölümdekilerin ayak işlerini yapmaktan ne araştırma yapabiliyorum ne kendimi geliştirebiliyorum. Fakülten sınav takviminin hazırlanması, bölüm derslerinin çıktı ve amaçlarının hazırlanması, doçentlik dosyalarına rapor yazmak, bölüm hocalarının derslerde kullancakları içerik ve slaytları hazırlamak, öğrencilerin ders seçimleri, staj işlemleri, çiftanadal yan dal denklikleri, sınavların okunması, dilekçe yazılması vb vb. Akşam eve geldiğimde yorgunluktan hiç bir şeye halim kalmıyor. Okulda ise çalışmak ne mümkün ? Bu işte bazen hafta sonları bile okula gelirsiniz neden tezsiz yüksek lisans öğrencilerinin sınavı vardır ve çok değerleri öğretim üyeleri size maille soru gönderir gelmeye üşendiklerinden sınavıda siz yaparsınız.. Plan programınız olması hiç kimsenin umrunda olmaz çünkü “doçentlikte bir şekilde karşılaşabilme ihtimalinizi” kullanırlar. Her fırsatta bununla tehdit ederler. Bazen açık açık geleceğin iki dudağımın arasında derler. Yurtdışında bir kongreye başvurduğunu duydukları gibi benimde adımı yaz imaları başlar ve bir bakmışsınız kendi eserinizde 3. yazar olmuşsunuz. Hatta daha ilginç bir şey doktora başvurunuzu reddetmekle de tehdit edilebilirsiniz çünkü eğer doktora sınavını geçemezseniz yani geçirtilmezseniz işinizden olursunuz…

    Özetle ne yaparsanız yapın, ne kadar iyi olursanız olun doçentlik jürisinde kişisel ilişkilerin kurbanı olabilirsiniz. Ya da tam tersi ne kadar kötü olursanız olun kişisel ilişkiler sizi doçent yapabilir..

    • bu yazının altını aynen çiziyorum veya mümkün olsa çerçeveletip asardım : ) ….

  • İdealizmim 2 senede bitti. 4 sene önce araştırma görevlisi oldum. Dandik bir üniversitenin dandik bir bölümündeyim. Önceleri her sene 2-3 yayın yapayım hevesim vardı. Şimdi üniversitede günü geçirmeye, maaş zamanımın gelmesine bakıyorum. Çünkü araştırma yapılmıyor. Sadece paraya yönelik işler yapılıyor. Utanıyorum ama öyle yani. ÖYPliyim bi de ne acı…

  • Doçent nasıl olunur:
    1. Sempozyumlarda, kongrelerde profesörlerin yanından ayrılmayıp sağlam bağlantılar kurulmalıdır. Bu durum her sempozyumda rahatlıkla gözlemlenebilir.
    2. Çalışılan bölümde alanınızdan olan bir profesör varsa onunla aranızı iyi tutmalısınız; çünkü onun profesör arkadaşları var, size yardımcı olurlar.
    3. Doçentlik için yayımladığınız kitaplardan alanınızla ilgili büyük hocalara mutlaka göndermelisiniz. İsminiz hafızalarına kazınsın ve sizi unutmasınlar.
    4. Bilimsel yeterlilik ve yayın mı? Onları boş verin, ilk üç madde önemlidir gerisi teferruat ve prosedürdür.

  • Bu ülkede, yoluna illa ki akademik faaliyetlerle devam etmek isteyen insanlar da mevcut. Bu nedenle, kaleme alınan bu yazı, hem yola yeni çıkmış insanlar için, hem de “Güç olmasın, geç olsun” diyebilecek insanlar için bir öneri niteliğinde gibi görünüyor. Yazıdaki temel kaygının “Akademisyenlik (Doçentlik özelinde) nasıl yapılır? Nasıl yapılırsa kaliteli ve etkili sonuçlar verebilir. Nasıl yapılırsa kişi işinin hakkını vererek yapar ve takibindeki doçentlik ünvanını almak için uygun bir aday olur.” olduğunu düşünüyorum.

    Yukarıdaki yorumların çoğu “Bu şartlarda mı?” gibi retorik sorular içererek “para-pul” mevzuuna kaymış. Bu eleştiri, yukarıdaki yazıdan bağımsız ve ayrı bir yazıda değerlendirilebilecek bir konu. Zira yazı içerisinde, akademisyenlerin maaşına değinilmemiş. Dolayısıyla kimse bu yazı üzerinden maaş konusunda “az” veya “çok” yorumu yapamaz; ve ancak kişiler doçentlik kriterlerini ve genel haliyle “katkı sağlamak için nasıl bir akademisyen olmalı?” sorun ve sorularına cevap vermeye çalışabilir gibi görünüyor.

    “ODTÜ değil mi? Misyoner bozmaları”
    Öncelikle bu yazıyı kaleme alan değerli bir bilim insanı ve çevresinin (öğrenci ve akademisyen arkadaşları vs.), ülkesinin ve bilimin gelişmesinde sadece kendi işini iyi yaparak katkı sağlayabiliyor. Bu nedenle, “Mason bozmaları” demek araştırma yapmadan, bilgi sahibi olmadan insanları hor görerek, emeği değersizleştirmeye çalışmaktır gibi görünüyor bana.

    Akademik hayat içerisinde pek çok sorun var. Özlük hakları, değerlendirme kriterleri başlıcaları. Bunların daha minor konuları var ve bu yazıda tüm bu konular içerisinde sadece “değerlendirme kriterleri” başlığı altında “doçentlik kriterleri” değerlendirilmiş. Doçentlik kriterlerinin değiştirilmesi ve jüriye giren her doçent adayının benzer bir elekten geçmesi neden retorik sorular ortaya atacak kadar değersiz bir fikir olsun? Bu alanda her konunun kendi içinde konuşulması için bir önceliği varken “Önce bunları konuşalım” demek kafası doğru değil.

  • soru: Türkiye’de Nasıl Doçent Olunur? . cevap: Türkiye’de mi? sordunuz. Ne önemi var? sekreter kadar maaş verdiğiniz birisinin nasıl doçent olacağını neden irdeliyorsunuz. ilgeliniyorsanız size Amerikada, Almanyada, Japonyada hatta Katar da nasıl doçent olamayacağınızı anlatayım. bizdeki gibi bir tamamen keyfi, subjektif ve sakat bir sözlü mülakatla sizi kimse istese de doçent yapamaz. yıllık, 5 yıllık akademik performansınıza bakılır. dahası elbette var fakat kimin umurunda?

  • Yorum metinlerini kaleme alanlar eğer akademisyenler ise durum gerçekten vahim. Çoğu derdini makul ifadelerle anlatmaktan hatta bunu geçtim noktalama kurallarına uygun bir metin yazmaktan bile çok uzak görünüyorlar.
    Hocanın belirttiği ölçütler doçentlikten daha önceki aşamalarda düşünülmeye başlasa fena olmaz gibi.
    Saygılar.

    • güldürdünüz bizi. dil bilimci misiniz? ingilizce yazsınlar isterseniz. malum akademik çalışma dili ingilizce. ülkemizde eğitim dili yarı resmi olmak üzere ingilizce.

      • Hocam “ingilizce” değil “İngilizce” yazmanız gerekir. Teşekkürler.

  • Doçentliği Konuşacak Şartlarda Değiliz dedi ki:

    en düşük memur maaşından 300 tl fazla maaş alıyoruz. Nijerya,afrika, Arjantin, 1 milyar nüfuslu Hindistan bile akademisyenine bizden fazla maaş veriyor. akp, akademisyenlere büyük bir zulüm uyguluyor. 12 yıldır iyileştirme yapmadığı gibi 666 sayılı KHK ile sadece ve sadece akademisyen maaşlarını düşürdü. kurumda olunca mühendis 3400 tl alıyor, üniversitede olunca aynı mühendis 2500 tl alıyor. bunu kim yaptı. ben mi yaptım. bu şartlarda doçentliği konuşmayalım. burası muz-ananas cumhuriyeti

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.