Akademik Personel | 10 Nisan 2020, Cuma

2020 Kıdem Tazminatı Şartları Nelerdir, Hesaplaması Nasıl Yapılır?

2020 Kıdem Tazminatı Şartları Nelerdir, Hesaplaması Nasıl Yapılır?
       

2020 yılı kıdem tazminatı koşulları, iş sözleşmesi işveren tarafından sonlandırılmış olan en az 1 yıllık kıdeme sahip işçinin tazminatını alabilmesi için gerekli olan şartlardır. 4857 sayılı İş Kanunu’nda kıdem tazminatı şartları şu şekilde belirtilmiştir:

  • İşveren tarafından iyi niyet ve ahlak kurallarına aykırılık sebepleri dışındaki nedenlerle iş sözleşmesinin feshedilmesi,
  • İşçi tarafından sağlık, iyi niyet ve ahlak kurallarına aykırılık veya işyerinde işin durması ve benzeri nedenlerle sözleşmenin feshedilmesi,
  • Askerlik sebebiyle işten ayırlmak,
  • Emekli olup kendi isteği ile işten ayrılmak,
  • Kadınlarda evlilik durumunun gündeme gelmesi,
  • 9 Eylül 199 öncesi sigortalı olanlar için Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan 15 yıl 3.600 gün şartlarını tamamladıklarına dair bir yazı almaları,
  • Çalışanın vefat etmesi halinde (varislerine verilir)

Bu gibi durumlarda iş akdinin feshedilmesi halinde işçilere kıdem tazminatı ödenmektedir. Bir başka deyişle kıdem tazminatı, herhangi bir işyerinde çalışan işçinin hizmet süresi boyunca işverene sunduğu emeğinin karşılığını almasını sağlayan yasal bir haktır.

Evlilik Sebebiyle İstifa Edenin Kıdem Tazminatı

Evlilik nedeniyle işinden ayrılan kadınların kıdem tazminatı, özel bir durum olduğu için işveren tarafından işçiye ödenmesi gerekmektedir. 4857 sayılı İş Kanunu’nda da açık bir şekilde belirtildiği üzere, genel anlamda kendi isteği ile işten ayrılan işçilere yani istifa edenlere kıdem tazminatı ödemesi yapılmamaktadır. Fakat yasal düzenleme gereğince kadın işçilerin, evlendikten sonra işten ayrılmaları halinde çalışma süresinin gerektirdiği kıdem tazminatını almaya hak kazanabilmektedir.

Evlilik nedeniyle işinden istifa eden bir kadının, kanunlar tarafından kendisine tanınan yasal kıdem tazminatı hakkından yararlanabilmesi için iş sözleşmesinin evlilik tarihinden itibaren 1 yıl içinde yazılı olarak feshedilmesi gerekmektedir. Bunun dışında evlendiği için işine devam etmek istemeyen ve kendi isteği ile işinden ayrılan işçinin evliliği gösteren belgeyi işverenine sunması ve feshin gerçek nedenin evlilik olduğunu açıkça belirtmesi gerekmektedir.

Hamilelik veya Doğum Nedeniyle Kıdem Tazminatı Alınır Mı?

Hamilelik ya da doğum sebebiyle kıdem tazminatı alınması mümkün değildir. Yasal düzenleme gereğince hamilelik ya da doğum sebebiyle işten ayrılan bir kadın işçinin istifası, kıdem tazminatını gerektirecek bir yapıda değildir. Bu yüzden işten kendi isteği ile ayrılan işçilerde olduğu gibi hamilelik veya doğum sebebiyle işverenden kıdem tazminatı almak da mümkün değildir.

Öte yandan kıdem tazminatı almak için aynı iş yerinde, deneme süreleri de dahil olmak üzere en az 1 yıl boyunca çalışmış işçiler kıdem tazminatı alabilmektedir. Eğer çalışanlar 1 yıllık çalışma sürelerini doldurmamışlarsa bu durumda tazminat alma hakları bulunmamaktadır. Bunun dışında çalışanın işverenine karşı herhangi bir kusurlu davranışı olması durumunda da kıdem tazminatı alma hakları yanmaktadır. Söz konusu kusurlu davranışlar 4857 sayılı İş Kanunu’nun ilgili maddelerinde yer alan hükümlerce açık ve net bir şekilde belirtilmiştir.

Emekli Olmadan Kıdem Tazminatı Alınabilir Mi?

Emekli olmadan kıdem tazminatı alma koşulları, işçinin aynı iş yerinde işe başladıkları tarihlere göre değişiklik göstermektedir. İş Kanunu’nun ilgili maddesinde yer alan hükümlere göre işçinin emekli olmadan kıdem tazminatı hakkından faydalanması için şu koşulların oluşması gerekmektedir:

  • 8 Eylül 1999 tarihinden önce işe girenler için 15 yıllık sigortalılık süresi ve 3600 gün prim ödenmiş olması gerekmektedir.
  • 9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 tarihleri arasında iş girenler için 25 yıllık sigorta ve 4500 günlük prim ödenmiş olması gerekmektedir.
  • 1 Mayıs 2008 tarihinden sonra işe girenlerin 25 yıllık sigortalılık süresi ve 5400 gün prim ödemiş olmaları gerekmektedir.
  • 9 Eylül 1999 tarihinden sonra işe giren işçilerde sigortalılık süresi şartı aranmaksızın 7000 prim günü şartı bulunmaktadır.
  • 9 Eylül 1999 tarihinden sonra ilk işe giriş tarihi olan işçiler için emekli olmadan kıdem tazminatı alma hakkını 2024 yılından itibaren elde etmeleri mümkün olmaktadır. Bunlar içinde kesintisiz olarak 20 yıl çalışarak 7000 gün prim ödeme şartını yerine getirenlerin gelecek yıl sonbahardan itibaren emekli olmadan kıdem tazminatını almaya hak kazanacakları belirtilmektedir.

Kıdem Tazminatını Kimler Alabilir?

Kıdem tazminatı alma konusunda 1999 yılında ilgili kanunlarda yapılan düzenlemelerin ardından emeklilik yaşı kademeli olarak kadınlarda 58’e, erkeklerde ise 60’a yükseltilmiştir. Çalışanların kıdem tazminatı konusunda mağduriyet yaşamamaları açısından bu kanunda yeni düzenlemeler de yapılmıştır. 1475 sayılı eski İş Kanunu’nun ilgili maddelerinde bulunan kıdem tazminatı düzenlemeleri “yaş dışındaki emeklilik koşulları”nı yerine getiren işçileri işten ayrılmaları durumunda kıdem tazminatını alabilmelerini sağlayacak şekilde yeniden gözden geçirilmiştir.

Bu düzenlemelerin ardından 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 prim günü ile işçilerin kıdem tazminatını alabilmeleri mümkün kılınmıştır. Yakın bir döneme kadar bu düzenleme sadece 8 Eylül 1999 tarihinden önce işe girmiş olanların yaş dışındaki emeklilik koşullarını yerine getirmeye başladıktan sonra kıdem tazminatını alabilmelerini mümkün kılmaktadır. Dolayısıyla herhangi bir iş yerinde 4/A işçi statüsünde çalışan herkesi yakından ilgilendiren bir konudur.

Kıdem Tazminatı Hesaplaması Nasıl Yapılır?

İşçinin kıdem tazminatı hesaplaması, çalışılan süre, alınan brüt ücretin yanı sıra yol, yemek ve ikramiye gibi diğer yardımların hesaba katılmasıyla yapılmaktadır. Brüt ücret üzerinden kıdem tazminatı şartları göz önünde bulundurularak hesaplama yapıldığında damga vergisi kesintisi de hesaplamaya eklenmektedir.